Skąd pochodzi słowo wigilia?

Słowo wigilia pochodzi od łacińskiego słowa vigiliare oznaczającego czuwanie. Początkowo wigilię celebrowano przed wszystkimi uroczystościami kościelnymi. W czasach nowożytnych upowszechnił się zwyczaj obchodzenia wigilii w przeddzień Bożego Narodzenia. Obecnie słowo Wigilia stało się określeniem wieczerzy przed uroczystością Bożego Narodzenia.

CZYTAJ TAKŻE: Wigilia w sobotę. Co z dniem wolnym i godzinami otwarcia sklepów?

Wigilia w Polsce. Od kiedy jest tradycją?

W Polsce Wigilia Bożego Narodzenia zyskała popularność w XVIII wieku, a w XX wieku stała się powszechną tradycją. Tego dnia w wiejskich chatach i dworach umieszczało się w czterech rogach głównej izby cztery snopy zbóż: pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa, aby Boże Dziecię nie skąpiło w Nowym Roku niezbędnego pokarmu dla zwierząt i ludzi. Pod obrus na stole kładziono siano na pamiątkę narodzenia się Chrystusa w stajence betlejemskiej i położenia go w żłóbku na sianie. Stawiano osobne nakrycia dla członków rodziny zmarłych w mijającym roku, a także dla gościa, który może się niespodziewanie pojawić.

W polskiej obyczajowości Wigilia Bożego Narodzenia jest świętem bardzo rodzinnym, powszechnie uważanym za jeden z najważniejszych dni w roku - w wielu krajach nie ma on aż takiego znaczenia. Podobnie, jak w Polsce, Wigilię obchodzi się na Litwie, w Czechach i na Słowacji.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Najpiękniejsze życzenia świąteczne 2022. Gotowe wzory życzeń

Wigilia - zwyczaje i symbole

Obchodom Wigilii towarzyszy wiele zwyczajów i symboli. Zgodnie z tradycją wieczerzę rozpoczyna się wraz z pojawieniem się na niebie pierwszej gwiazdy. Kolację poprzedza modlitwa i czytanie Ewangelii o narodzeniu Jezusa oraz zwyczaj dzielenia się opłatkiem, który swą symboliką nawiązuje do obecności Jezusa w sakramencie Eucharystii.

Tradycją wigilijną jest składanie sobie życzeń podczas dzielenia się opłatkiem. | fot. Shutterstock

12 wigilijnych potraw. Dlaczego tyle?

Zgodnie z tradycją, na stole wigilijnym powinno znaleźć się dwanaście dań, a każdy z uczestników wieczerzy powinien skosztować każdego z nich, by zapewnić sobie pomyślność w nadchodzącym roku. Dwanaście ma symbolizować liczbę apostołów, którzy razem z Jezusem zasiadali do ostatniej wieczerzy. Wigilii Bożego Narodzenia towarzyszy obdarowywanie się prezentami składanymi pod choinką.

Lista 12 wigilijnych potraw. Co może się na niej znaleźć?

W zależności od regionu i tradycji rodzinnej na liście 12. wigilijnych potraw znaleźć się mogą różne dania. Te najpopularniejsze to z pewnością:

  • Wigilijny barszcz czerwony z uszkami
  • Zupa grzybowa
  • Karp
  • Ryba po grecku
  • Pierogi ruskie
  • Pierogi z kapustą i grzybami
  • Kapusta z grzybami
  • Kompot z suszu
  • Sernik
  • Makowiec
  • Piernik

Karp jest jedną z 12 wigilijnych potraw na wielu polskich stołach. | fot. Shutterstock

Podczas wigilijnej wieczerzy jada się także m.in.:

  • Zupę rybną
  • Żurek
  • Kulebiaka
  • Kapustę z grochem
  • Kluski z makiem
  • Śledzie
  • Makówki
  • Moczkę
  • Chałkę/chleb
  • Gołąbki z kaszą i grzybami
  • Kutię

 

Wigilia a tradycja ubierania choinki

Do tych zwyczajów dołączyła później tradycja ubierania choinki, która jest chrześcijańskim symbolem drzewa rajskiego. Przez swoją zieleń zachowywaną nawet w zimie choinka jest dla wierzących symbolem Chrystusa jako "drzewa życia". Ozdobiona świecami lub lampkami elektrycznymi symbolizuje Chrystusa - "światłość świata". Często pod choinką ustawia się żłóbek, dla upamiętnienia narodzenia Pana Jezusa w Betlejem.

Choinka i prezenty to wigilijne tradycje w większości domów w Polsce. | fot. Shutterstock

Wigilia przypomina dawne agapy (uczty), na których chrześcijanie gromadzili się wieczorem przed dniem świątecznym, by dzięki czuwaniu, modlitwom i śpiewom przygotować się na obchody święta. W czasie wigilii poprzedzających ważne święta tradycyjnie poszczono, dlatego potrawy przygotowywane na wigilijny stół mają charakter bezmięsny.

Post w wigilię? Kiedyś tak, dziś już nie

Od 2003 r. - zgodnie z formułą przykazań kościelnych, zatwierdzonych przez watykańską Kongregację Nauki Wiary - formalnie nie obowiązuje już post w Wigilię Bożego Narodzenia. Biskupi polscy zachęcają jednak wierzących do dochowania wierności tej wieloletniej tradycji. Wigilia postna obowiązuje katolików wówczas, gdy przypada w piątek.

Wigilia a śpiewanie kolęd i pasterka

W wielu domach po kolacji wigilijnej kultywuje się również tradycję śpiewania kolęd. O północy 24 grudnia we wszystkich kościołach Polski zostaną odprawione uroczyste msze, tzw. pasterki. Nazwa "pasterka" pochodzi od pasterzy, którzy jako pierwsi przyszli oddać pokłon nowonarodzonemu Jezusowi.

Najpopularniejsze polskie kolędy to m.in.:

  • "Cicha noc, święta noc"
  • "Wśród nocnej ciszy"
  • "Do szopy, hej pasterze"
  • "Gdy się Chrystus rodzi"
  • "Bóg się rodzi, moc truchleje"
  • "Gdy śliczna Panna"
  • "Lulajże Jezuniu"
  • "Mędrcy świata, monarchowie"
  • "Dzisiaj w Betlejem"
  • "Jezus malusieńki"
  • "Bracia patrzcie jeno"
  • "Przybieżeli do Betlejem pasterze"
  • "Jezusa narodzonego"
  • "O gwiazdo Betlejemska"
  • "Oj maluśki maluśki"
  • "W żłobie leży"
  • "Pójdźmy wszyscy do stajenki"
  • "Z Narodzenia Pana"
  • "Triumfy Króla Niebieskiego"
  • "Hej kolęda, kolęda"

Kiedy jest Wigilia 2022?

Wigilia Bożego Narodzenia 2022 wypada w sobotę 24 grudnia.